Günümüzde kentsel alanlarda yaşanan hızlı nüfus artışı ve şehirleşme süreci, mevcut altyapı sistemlerinin modern ihtiyaçlara uygun olmadığını göstermektedir. Özellikle depreme dayanıklı binalar yapılması amacıyla büyük şehirlerde hızlanan kentsel dönüşüm projelerinin en önemli bileşenlerinden biri de elektrik tesisatıdır. Elektrik tesisatının yenilenmesi, kentsel dönüşüm sürecinde birçok fayda sağlamaktadır, aynı zamanda bu durumu standartlara uygun ve daha kaliteli tesisatlara ulaşmak için bir fırsata da çevirebileceğimiz yadsınamaz.
Derneğimiz Genel Sekreteri ve ABB Elektrik Global Eğitim ve Teknik Tanıtım Uzmanı Ali Alper ÇELEBİ‘nin kaleme aldığı bu makalede, kentsel dönüşümle birlikte elektrik tesisatının yenilenmesinin getireceği faydaları ele alacağız.
1. Standartlara uygun projelendirme:
1990 öncesi dönemde konutlarda elektrik projelendirme hizmeti daha az yaygındı ve genellikle sınırlıydı. Çoğu zaman, elektrik tesisatı uygulaması esnaf veya kalfalar tarafından yapılırken, detaylı bir proje oluşturulması ve bu projeye göre tesisatın döşenmesi özellikle tekil yapılarda pek yaygın değildi. Elektrik tesisatı kurulumu genellikle standartlara uygun olmayan şekillerde gerçekleşebilirdi. Bu da güvenlik risklerine yol açabilirdi:
- Özellikle elektrik devrelerinin ve prizlerin düzensiz dağılımı, kısa devreler ve yangın riskini artırabilirdi.
- Yine pratikte çokça gördüğümüz otomatik sigortaları koruma yapmayacak kadar büyük nominal akımlarda veya tesisata uygun seçmemek, varsa kaçak (artık) akım anahtarlarını ise bir problem kaynağı görerek baypas geçmek eski yapılardaki büyük güvenlik sorunlarından bazılarıdır.
Özellikle toplu konut projelerinin artışıyla birlikte 2000’lerin başlarından itibaren ise profesyonel elektrik proje hizmetlerine olan talep hızla artmıştır. Konut sahipleri, daha güvenli ve sağlam bir elektrik tesisatı için elektrik mühendisleri veya proje firmalarından destek almaya başlamıştır. Bu dönemde teknolojik gelişmelerin etkisiyle akıllı ev sistemleri ve enerji verimliliği gibi konular da daha fazla önem kazanmıştır.
Günümüzde halen standartlara uygun projeler yapılsa bile uygulamada oluşabilecek sorun veya uyumsuzluklar daha iyi denetim ve kontrollerle giderilebilmektedir. Yine son kullanıcıların internet kaynağından sınırsız bilgiye doğrudan erişimi de bilinç ve farkındalığı da arttırmıştır.
2. Güvenlik ve Yangın Önleme:
Eski ve yıpranmış elektrik tesisatları, yangın riskini artırabilir. Gelişen teknoloji ve değişen ihtiyaçlar doğrultusunda güncellenmemiş tesisatlar, aşırı ısınma, kısa devre gibi sorunlarla karşı karşıya kalabilir. Bunun sonucunda ise ciddi yangınlar meydana gelebilir. Elektrik tesisatının yenilenmesi, güvenlik standartlarına uygun olarak yapıldığında yangın riski önemli ölçüde azalır.
Güç Kesintileri ve gerilim dalgalanmaları:
Eski elektrik tesisatı sistemlerinde sık sık güç kesintileri ve voltaj dalgalanmaları yaşanabilir. Bu, eski kablo ve bağlantıların zamanla aşınması ve zayıflamasıyla ilgilidir. Ayrıca, eski sigortalar ve kesicilerin güncel teknolojiye kıyasla daha az güvenilir olması da bu sorunlara katkıda bulunabilir. Güç kesintileri ve gerilim dalgalanmaları, elektronik cihazların zarar görmesine ve hatta yangın riskinin artmasına neden olabilir.
Özellikle projelerde artan farkındalıkla birlikte parafudur kullanımı tesisatlarda oluşan geçici aşırı gerilim dalgalarından elektronik ekipmanları koruyarak oluşabilecek patlama, elektronik hasarlar ve yangınlardan tesisatları ve bağlı cihazları koruyacaktır.
Aşırı Isınma ve Yangın Tehlikesi:
Eski elektrik tesisatı sistemlerindeki kablolar ve bağlantılar zamanla aşınabilir ve gevşeyebilir. Bu durum, aşırı ısınma ve yangın riskini artırır. Özellikle yüksek enerji tüketen cihazlarla aşırı yükleme yapıldığında, eski tesisatın dayanma kapasitesi aşılabilir ve yangın tehlikesi ortaya çıkabilir. Bu durum, tesisatın tamamen yenilenmesi gerektiği durumları işaret edebilir.
Topraklama Problemleri:
Eski tesisatlarda topraklama sistemi eksik veya yetersiz olabilir. Topraklama, elektrik akımının güvenli bir şekilde boşalmasını sağlayan önemli bir güvenlik unsurdur. Olası elektrik çarpmasından canlıları korumak amacıyla, arıza akımının toprağa akması için bir yol (koruyucu iletken) sağlayarak yapar. Eksik veya yetersiz topraklama, elektrik çarpması riskini artırabilir ve ciddi yaralanmalara neden olabilir.
Ayrıca, topraklama problemleri cihazların düzgün çalışmasını engelleyebilir ve elektrik arızalarına yol açabilir.
Kaçak akım koruma anahtarı ve ark hatası algılama cihazlarının uygulanması:
Topraklama eksiği olan veya doğru topraklama yapılmamış konutlarda kaçak akım koruma anahtarlarının kullanımı mümkün değildir.
Ayrıca geçmiş yıllarda yapılan özellikle tekil konut projelerinde, maliyetlerden kaçınarak ya az sayıda kaçak akım koruma anahtarları kullanılmış, ya da hiç kullanılmamıştır. Yapılacak yeni tesisatlarda yük tipine göre (konutlarda genellikle AC veya A) doğru gruplandırmalarla kaçak akım koruma anahtarlarının tesisi, konut içlerinde elektrik çarpmalarına, bina dağıtımında da yangına karşı koruma sağlayacaktır.
Yakın zamanda tesisatlarda kullanılmaya başlayan ve özellikle İngiltere ve Almanya gibi Avrupa ülkelerinde zorunlu hale getirilen AFDD (ark hatası algılama cihazları) da kaçak akım koruma anahtarlarının algılayamadığı seri ve paralel arkları da algılayarak gevşek kontaklar, kablo yalıtkanı hasarları ve kablo kırılmaları gibi durumlarda oluşabilecek yangınlara karşı tam koruma sağlar.
3. Enerji Verimliliği ve Tasarruf:
Yenilenmiş elektrik tesisatları, enerji verimliliğini artırabilir. Gelişmiş teknolojiyle donatılmış LED aydınlatma sistemleri, akıllı termostatlar ve enerji yönetim sistemleri sayesinde enerji maliyetleri önemli ölçüde azaltılabilir. Ayrıca, yenilenmiş tesisatlar, enerji israfını önleyerek çevreye duyarlı bir yaşam tarzının teşvik edilmesine yardımcı olur.
Kullanım ve tercihlere göre değişebilmekle birlikte otomasyonun getirebileceği enerji tasarrufu imkanları:
- örneğin yazın, perde panjurları gölgeleme için otomatik devreye sokarak, iklimlendirme ihtiyacı düşürülebilir,
- kışın güneş ısısı, perde/panjurlar ve otomatik vanalar kullanımı ile ısıtma ihtiyacı azaltılabilir,
- aydınlık düzeyi sürekli kontrol edilerek ve doğal ışıktan faydalanılarak aydınlatma için tüketilen enerji azaltılabilir,
- emniyet amaçlı prizler ve tüm diğer yükler kontrol edilebilir,
- zamanlanmış ve mantıksal fonksiyonlarla, istenenden veya gerekenden daha uzun çalışmaların önüne geçilebilir,
- güneş enerjisi sistemleri ve elektrikli şarj cihazları entegre edilerek talep gücün düzenlenmesi, güneş enerjisinin yüksek üretimde olduğu veya elektrik tarifesinin düşük olduğu zamanlarda yüksek güçlerin devreye sokulması
4. Konfor ve İşlevsellik:
Yenilenmiş elektrik tesisatları, konfor ve işlevsellik açısından önemli geliştirmeler sağlar. Örneğin, ev otomasyon sistemleri sayesinde ev sahipleri, aydınlatma, ısıtma ve soğutma gibi sistemleri uzaktan kontrol edebilirler. Bu da yaşam kalitesini artırır ve kullanıcıların yaşam tarzlarına uygun çözümler sunar.
Yine interkom sistemleri veya kamera izleme, güvenlik sistemleri ile bütünleşmiş bir otomasyon sayesinde artan güvenlik. Örneğin evde kimse yokken, varlık dedektörleri kullanımı ile bahçedeki bir hareketi tespit eden evin otomatik olarak bir senaryoyu devreye sokması ve evin canlı, kullanımda gösterilmesi gibi.
5. Çevresel Duyarlılık:
Yenilenmiş elektrik tesisatları, çevresel etkileri azaltabilir. Daha az enerji tüketimi, doğal kaynakların korunmasına yardımcı olur ve karbon ayak izini azaltır. Ayrıca, yenilenebilir enerji kaynaklarına geçiş için altyapıyı destekleyebilir ve sürdürülebilir bir gelecek için adımlar atmaya olanak tanır.
6. Altyapı ve Teknolojik Gelişim:
Elektrik tesisatının yenilenmesi, altyapı ve teknolojik gelişimi destekler. Yenilikçi elektrik sistemleri, güneş enerjisi panelleri gibi yenilenebilir enerji kaynaklarının entegrasyonunu kolaylaştırır. Ayrıca, akıllı şebeke teknolojileriyle birlikte elektrik dağıtımı ve yönetimi daha verimli hale gelir, kesinti ve arızaların azaltılmasına olanak tanır. Aynı zamanda talep gücü açısından öngörülmemiş ancak günümüzde ilave bir tüketici olarak ortaya çıkan elektrik araç şarj cihazları da yenilenen konut projelerinize dahil edilmektedir. Böylece eski tesisatlarda oluşabilecek sıkıntılar yaşanmadan, elektrikli araç alt yapısına göre projelenmiş ve planlanmış evlerde yaşamak mümkün olacaktır.
Güncel Teknolojiyle Uyumsuzluk:
Eski elektrik tesisatı sistemleri, günümüzün artan enerji talepleri ve elektronik cihazlarının gereksinimlerine uyum sağlayamayabilir. Modern ev aletleri ve elektronik cihazlar daha fazla güç tüketirken, eski tesisat sistemleri bu talepleri karşılamakta zorlanabilir. Bu durum, elektrik arızalarına ve güvenlik risklerine yol açabilir. Ayrıca, eski tesisatın güncel standartlarla uyumlu olmaması, bina sahiplerini yasal sorumluluklarla karşı karşıya bırakabilir.
7. Değer Artışı:
Kentsel dönüşümle birlikte elektrik tesisatının yenilenmesi, gayrimenkul değerlerini artırabilir. Güvenli ve modern altyapıya sahip bir konut veya iş yeri, talep ve değer bakımından daha çekici hale gelir. Bu da bölgedeki gayrimenkul piyasasını olumlu yönde etkiler. Otomasyon, elektrikli şarj altyapısı ve güneş enerjisi sistemleri gibi modern teknolojilerin eklenmesiyle de projelerinizin değeri yükselecektir.
Yüksek Bakım ve Onarım Maliyetleri:
Eski elektrik tesisatı sistemlerinin bakımı ve onarımı genellikle daha pahalı ve zaman alıcıdır. Eski parçaların ve ekipmanların bulunması ve değiştirilmesi zor olabilir. Ayrıca, sürekli olarak yaşanan arızalar ve güvenlik endişeleri nedeniyle sürekli olarak tesisatın onarılması ve güncellenmesi gerekebilir. Bu durum, uzun vadede yüksek maliyetlere neden olabilir ve bina sahiplerini maddi olarak zorlayabilir.
SONUÇ:
Eski elektrik tesisatlarını yarattığı sorunlar ciddi güvenlik riskleri oluşturabilir ve aynı zamanda ekonomik açıdan da dezavantajlı olabilir. Kentsel dönüşüm projelerinde elektrik tesisatının yenilenmesi, birçok açıdan önemli faydalar sağlar. Güvenlik, enerji verimliliği, konfor, çevresel duyarlılık ve değer artışı gibi faktörler, elektrik tesisatının modernizasyonunun gerekliliğini ve önemini vurgular.
Bu nedenle, kentsel dönüşüm projeleri elektrik tesisatının yenilenmesi için bizlere büyük bir fırsat oluştururken, bu fırsatı sürdürülebilir ve güvenli bir yaşam ortamı sağlamak için kullanmak önemlidir.
Bu makalemizden de alacağınız faydalı bilgilerle, yeni konut projelerinizde, elektrik projelendirmesi ile ilgili çalışan profesyonellerden en yüksek ölçüde yararlanarak; daha güvenli, konforlu ve çevreye duyarlı konutlarda oturmaya başlarsınız.
