Kule vinçler, inşaat sektöründe sıklıkla kullanılan önemli makinelerden birisidir. Ancak, yüksekliklerinden ve metal yoğunluklarından dolayı yıldırım tehlikesi nedeniyle ciddi riskler oluşturabilirler. Böyle bir durumda vincin devrilmesi, iç ihtiyaç tüketimleri için bulunan sensör sistemlerinin yanması ve çalışanların can güvenliğinin tehlikede olması sebepleriyle kule vinçlerin yıldırımdan korunması oldukça önemlidir.
Yıldırım Darbeleri ve Kule Vinçlerde Koruma Aşamaları
Yıldırım, yüksek gerilimli bir elektrik deşarjıdır ve doğal afetler arasında en ölümcül olanlarından bir tanesidir. Bir yıldırım darbesi, saniyede milyonlarca voltluk bir potansiyel farka sebep olabilir ve buna bağlı olarak da 100 kA mertebelerinde bir akım üretebilir. Kule vinçler de yıldırım çekme potansiyeline sahip olduğundan bu boyutta bir elektriksel darbenin sonuçları da ağır olacaktır. Bu durumda kule vinçlerin yıldırımdan korunması birincil olarak yıldırım çubukları bir diğer deyişle yakalama uçları ile ikincil olarak da doğru bir topraklama sistemi kullanılarak sağlanmaktadır.
Birincil Koruma: Birincil korumada yıldırım uçları, her yönden etki edebilecek darbelere karşın kule vinçlerin tepesine yanlardan kol çıkarak yerleştirilmekte ve yuvarlanan küre metodu ile yıldırımın çekme potansiyelini toprağa aktararak koruma sağlamaktadır. Yuvarlanan küre metodu, yıldırım darbesinin yüksek gerilim hatları, binalar ve kule vinçler gibi yapılar üzerinde nasıl davranacağını ve hangi yolu takip edeceğini tahmin ettiğinden yıldırım deşarjının koruma tasarımı için önemlidir ve daha etkili bir koruma tasarımının oluşturulmasına yardımcı olmaktadır.
İkincil Koruma: İkincil korumada ise çok yüksek boyutlu yıldırım darbesi durumunda vincin devrilmesi ihtimaline karşın topraklama sistemi kullanılmaktadır. Topraklama sistemleri, kule vinçlerin tabanına yerleştirilmekte ve yıldırımın etkilerini en aza indirmektedir. Bu noktada topraklama kriterlerinin doğru yapılması işletme güvenliğinin oranını da artırmaktadır. Öncelikli olarak darbe aktarımının hızlı yapılabilmesi için topraklama geçiş direncinin en fazla 10 ohm olmak şartıyla olabildiğince düşük olmasına, kullanılan iletkenin yüksek kalitede ve korozyona dayanıklı olmasına dikkat edilmelidir. Ayrıca, topraklama iletkeni yeterli kalınlıkta ve düzgün şekilde kurulmalıdır.
Yıldırımdan Korumada AG Parafudr Etkisi
Kule vinçlerin yıldırımdan korunmasında aktif rol oynayan ekipmanlardan bir diğeri ise AG parafudr sistemleridir. Kule vinçlerde kullanılan parafudrlar; vinç gövdesini, düşük gerilimde çalışan hassas sensör sistemlerini ve diğer elektrikli bileşenleri yıldırımdan koruyarak ayrıca ek bir çalışma güvenliği sağlamaktadır. IEC 61643 alçak gerilim şebeke sistemlerine bağlanan darbe koruma düzenleri standardına göre, 10/350 μs’de belirlenen yıldırım deşarj akımı kapasitesine ulaşan AG parafudrlar tercih edilmelidir.
Dedektörler ve Periyodik Bakımlar da Korumada Rol Oynuyor
Belirtilen koruma düzenlerine ek olarak yıldırım dedektörleri de dolaylı yoldan kule vinçlerin korunmasına katkı sağlamaktadır. Yıldırım dedektörleri, dedektör anteni ile çevredeki elektrik alanı ölçmekte, bu sayede yaklaşan bir yıldırım fırtınasını önceden tespit ederek parafudr cihazları veya topraklama sistemleri gibi diğer yıldırım koruma önlemlerinin zamanında devreye sokulmasına yardımcı olmaktadır.
Periyodik bakım işlemleri de, kule vinçlerin güvenli bir şekilde çalışabilmesi ve işletme ömrünü uzatabilmesi için hayati önem taşır. Bu nedenle, özellikle de topraklama kontrolünün periyodik olarak yapılması ve AG parafudr gibi koruma ekipmanlarının testlerinin gerçekleştirilmesi oldukça önemlidir. Ayrıca, kule vinçlerin yerel mevzuat ve standartlara uygun olarak da periyodik olarak kontrol edilmesi gerekmektedir.
Kaynak:
https://www.amper.com.tr/tr/blog-detay/kule-vinclerin-yildirimdan-korumas
