1. GENEL ÖN BİLGİ

1. TT sistemi kaçak akım röleleri (RCD'ler ) kullanımlı koruma sistemi





2. TN sistemi sigorta ya da devre kesici kullanımlı koruma sistemi (termik manyetik veya elektronik açtırma üniteleri)





3. IT sistemi aşırı gerilim sınırlandıncısı ve izolasyon seviyesi kontrol cihazı kullanımlı koruma sistemi
   İki tip : Topraktan izole edilmiş ya da yüksek empedans (Za) üzerinden topraklanmış. Ikinci hatadan sonra açma olur.

2. ELEKTRİK ÇARPMASINA KARŞI KORUMA SİSTEMLERİ

Mal ve can güvenliği aşağıdaki sistemler uygulanarak korunmalıdır.
Doğrudan temasa karşı koruma:

• Öngörülen koruma derecelerinde kabinlerle (IP2XX)





• Alanların kapatılarak (batarya odası gibi) Dolaylı temasa karşı koruma:





• Tüm iletken malzemelerin birbirine bağlanması ve topraklanması (eş potansiyel bağlantı)





• Uygulanan topraklanma sistemine uygun koruyucu bir cihazla tehlikeli hataların giderilmesi

3. UPS'LERİN TOPPRAKLANMASINDA SİSTEM SEÇİMİ

UPS yük tarafında AC sistemi için bir kaynak (yedek güçle birlikte) ve şebeke tarafında AC sistemi için bir yüktür.

Yük tarafında:

Aşağıdaki açıklamalar topraklama sisteminin tipini seçmede yardımcı olabilir.

• TNS sistemi bilgi işlem sistemleri ve benzer yükler için şiddetle tavsiye edilmektedir.





• TNC sistemi PEN iletkenindeki ve buna paralel olarak binaların metal bölümleri ile ekranlar gibi akım ileten kısımlarda oluşan yüksek akımlardan dolayı belli durumlarda (hastanelerde) tavsiye edilmemekte ve hatta yasaklanabilmektedir.





• IT sistemi enerji sürekliliğinin ciddi derecede önem taşıdığı yerlerdeki hastaneler,maden ocakları) donanımlar için talep edilmektedir.





• TT sistemi kaçak akım cihazları (RCD) ile bütün devrelerin korunmasını talep etmektedir.

Şebeke tarafında ve yük tarafında:

• UPS'nin yük tarafındaki topraklama sisteminin tipinin, şebeke tarafındaki topraklama sisteminden farklı olduğu durumlarda:
  

  • Bütün hatlar için galvanik izolasyon (normal ve bypass) talep edilmektedir.
  
  

• UPS'nin şebeke tarafında ve yük tarafında topraklama sisteminin tipi aynıysa iki farklı durum göz önünde bulundurulmalıdır.
  

  • Sebeke tarafı TNC sistemi:
    Bu durumda yük tarafında olan sistem TNC ya da TNS olabilir; hiçbir özel ölçüm talep edilmemektedir.

  • Yük tarafı ve şebeke tarafında olan sistemler TNS, TT ya da IT ise iki olasılık göz önünde bulundurulmalıdır.

  
  




• Galvanik izolasyonun bütün hatlarda sağlandığı durumlarda:
  Bu durum galvanik izolasyonun mevcut olduğu önceki durumlarla aynıdır. Önceki durumlardaki gibi, topraklama sistemi UPS nin yük tarafına aynı şekilde uygulanmalıdır. Bu da şunu gösterir ki:
  

  • TNS ya da TT sistemleri için toprağa bir noktadan direk bağlantı
  • IT sistemi için ek bir izolasyon monitör cihazının kurulması
  
  




• Galvanik izolasyonun bütün hatlarda sağlanmadığı durumlarda:
  Bu durumda nötr iletkeni UPS nin şebeke tarafından kesilirse, örneğin koruyucu bir cihaz (4 kutuplu şalter kullanıldığında) açıldığında; bataryalar üzerinden çalışma süresince bir IT sistemi oluşur. İzolasyon monitörü bu süre boyunca faaliyete geçmez. Fakat insanların hayatı ilk izolasyon hatasında garanti altına alınmaktadır (insan hayatının ilk ve ikinci izolasyon hatasında garanti altına alınıp,alınmadığından kesin olarak emin olmak için gerekli hesaplamalar yapılmalı, hesaplamalar sonucunda gerekirse; böyle bir sistemde kaçak akım röleleri kullanılmalıdır).
  
  Ancak ikinci bir izolasyon hatası, toprak temaslı bir kısa devreye yolaçar ve cihazların çalışmasını olumsuz etkiler (gerilim yükselmelerine neden olur).
  İzolasyon monitörü ikinci bir izolasyon hatasında ` devre kesici' yi devre dışı bırakır.

Düşük güçlü UPS'leri normal AC şebekeye basit bir priz iIe bağlandıklarında özel bir durum oluşur.

Düşük güçlü UPS ler maksimum anma akımı 16 A olan bir prize bağlanır ve anma güçleri 3 kVA dan küçüktür. Düşük güçlü UPS ler sabit montajlı olarak kullanılmamalıdır.
Yük devreleri UPS bataryaları tarafından sağlandığı zaman güç kapasiteleri ve yüzen gerilimler dikkate alınmalıdır.
Bu durumda kullanılan tüm ekipmanlarda koruma olarak eşpotansiyel dengeleme öngörülmelidir. UPS lerin yük tarafındaki tüm prizler ve fişler toprak bağlantısı içermelidir.

4. Bilgisayar, bilgi istem sistemleri veya etektronik sistemler için bağımsız topraklama etektrotlarının kullanılması tausiye edilmez,hatta bazı ülkelerin standartları böyle uygulamaları yasaklamaktadır:Can güvenliği tehlikesi ue EMC için risk taşıyan yıldırım ueya güç sistemi arızaları gibi durumIarda izole topraklama sistemi ite tesisin diğer bölümleri arasında geçici gerilimler oluşur:


Referanslar:
1- Electrical Power System Reference Guide(ELEC International Symposiuml998)
2- Büyük Tesislerde Topraklama ve Bağlama (Doç. Dr. F.Okan Pekiner/Arş. Gör.Elk. Y. Müh. Ümitsen Haykır)